Vrachtwagenchauffeur. Of Kuifje. Dat wilde RTL-reporter Jaap van Deurzen worden. Het zijn twee totaal verschillende grootheden, maar duidelijk is in elk geval: hij wilde een leven waarin reizen centraal zou staan. Liefst elke dag een nieuw avontuur. En oh ja, als het even kan vooraan staan bij het wereldnieuws om zo een beetje te kunnen meeschrijven aan de geschiedenis, dat leek hem het hoogst haalbare. Het werd 'Kuifje en de brandhaarden in de wereld': doel bereikt.

Gevaar trotseren

Voor hem is het allemaal vanzelfsprekend, maar velen begrijpen niet waarom hij elke keer weer het gevaar trotseert. "Vraag me nu om naar Aleppo in Syrië te gaan, ik noem maar een plek waar het niet bepaald veilig is, en ik ben al weg. Veel collega's willen dit werk absoluut niet, maar ik juist wel. Wat dat is? Het is de intensiteit van leven die verslavend is. Elk conflict en elke ramp is zo'n enorme beleving, dat is niet te beschrijven en ook niet te omvatten. Er gaan collega's aan onderdoor, maar ik niet, ik vind het juist prachtig."

'Er gaan collega's aan onderdoor, maar ik vind het prachtig'

"Ik heb gelukkig nooit een psycholoog of psychiater hoeven raadplegen. Als je die nodig hebt, moet je direct stoppen met je werk. Toevallig had ik het daarover bij Pauw en na afloop van die uitzending werd mij weer gevraagd of ik toch eens wilde praten met een psycholoog, want ze zagen dat die slachtpartij van Andres Breivik in Noorwegen er nog steeds inhakt. Ik heb besloten daarop in te gaan, want ik vind nu: baat het niet, dan schaadt het niet." 

Betrokken

Het nu is namelijk anders dan het toen. Op 17 december werd de verslaggever die zo heerlijk losjes, maar altijd zeer betrokken het nieuws kan duiden 66 jaar en ging hij officieel met pensioen. "Ik zit nu officieel in de aow en krijg binnenkort de eerste vierhonderd euro overgemaakt voor de eerste halve maand."'Ik heb nu besloten om met een psycholoog te gaan praten'

Hij lacht er bij, zijn kenmerkende gulle lach, maar toch ook als een boer met kiespijn want hij wil dit niet. Overal waar Jaap een podium kreeg, liet hij weten dat hij nog lang niet klaar was. "Helaas zijn de juridische regels nu eenmaal zo, maar ik ben de dag na mijn pensioen meteen gestart als zzp'er en ga aan de slag voor RTL. Elke week krijg ik een leuke klus in binnen- of buitenland en schrijf ik voor de website van RTL een column. Daarnaast verzorg ik mediatrainingen. Dan ga ik met een camera-uitrusting naar iemand of een bedrijf toe en maak ze vertrouwd met de camera, want daar heb ik inmiddels wel verstand van."

Memoires

Op de suggestie dat hij ook zijn memoires kan schrijven, volgt ook weer die pracht lach: "Dat is ook toevallig dat je dat vraagt, want gisteren kreeg ik een mail van een uitgever die daarover met me wil praten. En een literair agent heeft gevraagd om de columns die ik voor RTL heb geschreven te mogen bundelen. En binnenkort ga ik met Videoland praten over een plannetje. Man, ik ben de komende tijd zowat drukker dan ik ooit ben geweest. Ik werk van huis en kan nu helemaal zelf mijn tijd indelen, dat heeft ook wel wat."

'Ik ben de komende tijd zowat drukker dan ik ooit ben geweest'"Aan de andere kant moet ik er wel aan wennen hoor. Ik heb dertig jaar in een strak rooster gewerkt. Wat ik het meest zal missen?  De sfeer op de redactie. Het omgaan met elkaar, dat is het mooiste dat er is. In tijden van een crisis is er een hechte band en dan is zo'n redactie een geoliede machine. Jij doet dit, jij gaat daarheen, je bent van elkaar afhankelijk voor een pracht resultaat, het blijft prachtig om daarvan deel te mogen uit maken."

Kuifje

Toen hij als Rotterdams jochie met zijn broer altijd vocht om als eerste het stripblad Kuifje te lezen, kon hij nooit bevroeden dat zijn leven bijkans nog mooier zou worden dan dat van de jonge reporter. "De avonturen, het gevaar, het reizen, de humor die erin zat, prachtig." Omdat Jaap opgroeide in een arbeidersgezin, besefte hij zich terdege dat dat leven wat hem zo mooi leek, hem niet zou komen aanwaaien. Second best was reisleider worden. "Dat werk deed ik in een vorig leven en in Griekenland ontmoette ik een Deense vrouw met wie ik uiteindelijk in Denemarken ben gaan wonen en onder andere ook in Noorwegen werkte. Allerlei avonturen beleefd, maar de verkering ging over. Toen ben ik in dienst getreden bij een Deens reisbureau en vanuit Denemarken heb ik allerlei landen heb bezocht."

Columns

Inmiddels schreef hij ook columns voor de damesbladen Opzij en Viva, onder het pseudoniem Josefineke van Deurzen. "Mijn toenmalige vrouw heet Josefineke, daar heb ik Van Deurzen achter geplakt en ik schreef over van alles en nog wat voor die doelgroep. Dat ging me vrij makkelijk af, moet ik zeggen. Op een gegeven moment ontdekten ze dat ik een man was en dat vonden ze wel grappig. Later vertelde ik dit verhaal tegen een dame die producer bleek te zijn bij RTL. Zij vond dat zo aardig dat ze mij bij RTL binnenhaalde. Eerst een reisrubriek en daarna werd ik eindredacteur bij RTL Nieuws. Toen ze na twee jaar een verslaggever zochten, stak ik mijn vinger op. De hoofdredacteur voeg waarom ik dat zo graag wilde. Ik vertelde dat ik geen diehard journalist was, maar meer een verhalenverteller. Op basis daarvan kon ik aan de slag."

Vertellen

En verhalen werden het, ook al halen sommige collega's hun neus voor dat kenmerkende Van Deurzen-toontje. "Het zou strakker moeten, maar wat is dat dan, strakker? Laat mij nou maar gewoon vertellen  wat ik op een dag in een bepaalde situatie heb meegemaakt, dan ben ik op mijn best. Simpel, zonder opsmuk, rechttoe rechtaan en altijd zo dat mensen het begrijpen."

'Verhalen komen beter binnen en blijven langer hangen'

"Ik vind dat verhalen beter binnenkomen en langer blijven hangen en daar ben ik nooit vanaf geweken. Natuurlijk ben ik daarbij afhankelijk van wat ik tegenkom. Als ik op reportage ga weet ik nooit wat ik kan verwachten, maar ik ben er inmiddels aardig bedreven in om de juiste mensen voor de camera te krijgen en om de goede beelden te vangen. Want daar draait het ook om, om goede  beelden." Hij lacht weer: "Maar ik heb niet altijd succes hoor. Regelmatig lukt het niet, dan zit iets tegen of om welke reden dan ook. Dan wordt het een middelmatig verhaal."

'Iets met vliegtuigen'

Van Deurzen beschrijft zichtbaar met liefde hoe het er aan toe gaat op de redactie, aan de hand van een voorbeeld ruim zeventien jaar geleden dat hem nog helder voor de geest staat. "Ik zat in de auto na een reportage over Russische operatiezusters in Tilburg en hoorde op de radio dat er iets aan de hand zou zijn in New York, iets met vliegtuigen en het World Trade Center. Meer was nog niet bekend. Ik kwam toen op de redactie en de wereld stond in brand, het was daar één grote chaos, niet normaal."

'Elke keer weer giert de adrenaline door je lijf'

"De hoofdredacteur stond in het midden en vertelde wat iedereen moest doen. Jij gaat naar New York, jij naar Pakistan, en dat allemaal in een split second. Ikzelf werd naar Israël gestuurd. En ja, dan giert de adrenaline door je lijf. De hevige gevechten tussen katholieken en protestanten in de jaren negentig in Belfast, de tsunami in 2004 op Indonesië die aan 230.000 mensen het leven heeft gekost, Anders Breivik die in 2011 onder tieners een bloedbad aanricht op het eiland Utoya, de crash van MH17 in Oekraine in 2017; ik ben overal bij geweest. Het went nooit en elke keer is er die adrenalinekick."

Voorbereiden

"Hoe ik me voorbereid op een reportage? Niet. Je krijgt de mededeling dat je ergens heen moet, de tickets liggen op Schiphol klaar en als het een oorlogsgebied is, krijg je een satelliettelefoon mee en vervolgens ga je op pad met de cameraman en soms een producer. Je hebt geen idee waarin je terecht komt en hoe het gaat lopen. Ik werk het liefst met collega's op wie ik blind kan vertrouwen, want je gaat natuurlijk niet naar de makkelijkste gebieden. En je maakt altijd afspraken met elkaar: tot zover gaan we."

MH17

Eén keer ging hij wat dit betreft toch te ver en dat liep bijna fout af. "Dat was in Oekraïne na de crash van de MH17. We moesten op een gegeven moment allerlei frontlinies over met rebellen aan de ene kant en het Oekraïense leger aan de andere kant, want we wilden perse naar de plek waar ze aan het zoeken waren naar resten van slachtoffers. De cameraman wilde dat liever niet. Ok, dan niet, deal, maar we gingen erover praten en besloten uiteindelijk toch te gaan want ik wilde dat verhaal vertellen aan de nabestaanden."


In Weesp (1)
Twintig jaar huwelijk had hij achter de rug, toen Jaaps vrouw en hij merkten dat ze mede door al dat gereis wel erg ver van elkaar wegdreven. Een scheiding in 2000 was het gevolg en van een collega van NPO Radio 1 kon hij een woning huren aan de Kerkstraat in Weesp, een stadje dat hij daarvoor niet kende. Het verklaart de move van 010 naar 0294, een verhuizing die hem zeer goed is bevallen.
Op een goed moment kon hij een leuke woning kopen aan de Oudegracht en daar woont hij nog steeds. Inmiddels is Weesp 'helemaal zijn stadje' geworden. Hij heeft een mooie vriendenkring opgebouwd en gaat hier nooit meer weg, 100 procent. "Weesp is een mooi stadje en het heeft mij oprecht blij verrast dat ik als Rotterdammer hier zo snel vriendschappen voor het leven heb kunnen sluiten."
 

"De rebellen lagen daar en daar tegenover rukte het Oekraïense leger op en wij waren daarbij. Waanzin. We zijn gelukkig niet in een vuurgevecht terecht gekomen, maar kwamen wel in een uiterst gevaarlijke situatie terecht toen we wilden filmen hoe de rebellen een roadblokkade opwierpen voor het leger."

'Ik kan je verzekeren dat je nooit vergeet dat er iemand op je afkomt met een getrokken pistool'

"Op een slecht moment kwamen de rebellen op ons af en ik kan je verzekeren dat je nooit meer van je leven vergeet dat er iemand op je afkomt met een getrokken pistool. Ik had helaas ook niet mijn vest aan waaraan je kunt zien dat ik van de pers ben, dat hielp ook niet mee. We konden uiteindelijk gelukkig wegkomen, maar toen had ons hetzelfde kunnen overkomen als is gebeurd met Stan Storimans (de cameraman van RTL 4 die op 12 augustus 2008 tijdens zijn werk bij het conflict in Zuid-Ossetië om het leven kwam-red.)."

Stan Storimans

Nu hij die naam laat vallen, laat Van Deurzen zijn armen zien waar kippenvel een soort Alpenlandschap op boetseert. Hij is zichtbaar geëmotioneerd: "Ik heb veel gewerkt met Stan. Dat was zo'n pracht kerel, een bulldog in zijn werk, één van mijn favoriete cameramensen. Hij was helaas op het verkeerde moment op de verkeerde plek. Dat is het onbetwiste dieptepunt in mijn leven. En het is meer dan dat. Ik had met Stan daar kunnen zijn en leef met het idee dat ik daar aan de dood ben ontsnapt."

Politieke kleur

Van alle situaties waar hij verslag over deed, steken er wat hem betreft twee bovenuit: de macabere slachtpartij van Anders Breivik op het Noorse eiland Utoya in 2011 en de zeebeving en daaruit voortkomende tsunami op Indonesië in 2004 waar Jaap verslag deed op Bandoeng in Indonesië, één van de zwaarst getroffen plekken.


In Weesp (2)
Ook mooi: in een column op RTL schreef Jaap van Deurzen onlangs over Weespers in zijn omgeving, die hij graag een bijnaam geeft. "Die namen klopten, maar ik heb ze wel door elkaar gehusseld. De enige naam die klopt, is Appelkoontje voor groenteboer De Bruijn. Daar heb ik hem toestemming voor gevraagd." 
 

'De slachtpartij door Anders Breivik kwam zo bizar dichtbij'"Bij die moordpartij van Breivik speelde absoluut mee dat ik in Scandinavië heb gewoond. Dat kwam zo bizar dichtbij, niet normaal, en ook nog eens in een van de meest veilige landen in de wereld. Maar ik snap vooral niet hoe dat werkt: iemand van 32 die zomaar tientallen jonge landgenoten doodschiet omdat de politieke kleur van de partij waar zij voor samenkomen op dat eiland hem niet aanstaat. Echt waanzin. En het betroffen kinderen en kinderen, dat went nooit. Ik heb zelf kinderen en dan komt het helemaal binnen."

Rechtszaak

"Later deed ik ook verslag van de rechtszaak tegen Breivik en de verhalen die daar werden verteld waren ook zo bizar. Over kogels die bij mensen aan de linkerkant van het hoofd binnendrongen en er aan de rechterkant weer uitkwamen. Die gast stond gewoon met een geweer te maaien hé. En dan die geluidsopnamen die werden afgedraaid van kinderen die in paniek hun moeder belden. "Hij komt eraan, hij komt eraan' ik vergeet het nooit.  Daar heb ik echt nachtmerries van gehad."

Tsunami

"Bij de tsunami was het de enormiteit van de verwoesting en vooral de geur van de dood die me altijd zullen bijblijven. Of ik niet het idee had dat ik eigenlijk beter wat zou kunnen doen dan alleen maar een reportage maken? Nee, want je kunt niet helpen. Ik weet nog goed dat ik verslag deed van de genocide in Rwanda in 1994, waar ongeveer één miljoen Tutsi's zijn afgeslacht. Er was op een gegeven moment een stervend meisje dat was achtergelaten met een haag fotografen eromheen. Dat beeld liet ik vastleggen door de cameraman, om de waanzin te laten zien, maar ook om te laten zien dat je niet kunt helpen, want wat daar gebeurde was veel te veel omvattend."

'Toen ik het raampje van de auto dichtdraaide, bood een vrouw mij haar baby aan'

"We reden aan het einde van de reportage weg in een auto en terwijl ik het raampje dichtdraaide bood een vrouw ons haar baby aan. Maar mijn rol is niet hulpverlener, maar observator en helaas soms ook voyeur, dat besef ik terdege. Maar mede door onze reportage is destijds in Nederland het meeste geld ooit opgehaald, dus in die zin helpen we wel degelijk."

Onderzeeboot

Van een andere orde van grootte, maar minstens zo dierbaar is dat hij samen met voormalig astronaut André Kuipers in een krappe onderzeeboot naar de koraalriffen in Curaçao afdaalde. "André zag vanuit de ruimte dat de vervuilende stromen van de continenten de zee instromen en het koraal aantasten. Hij wilde dat de wereld laten zien en toen zijn we met vier man, André, een bestuurder van die zeeboot, de cameraman en ik, in een apparaat dat niet meer was dan een glazen bol negentig meter diep gedoken om dat te laten zien. Dat was Jules Verne en Kuifje ineen, heel fascinerend."

Vaste verslaggevers

Hij zit vol met dit soort verhalen, maar het zo rijke leven is nu voor een belangrijk deel voorbij. Hij heeft een mooie deal met RTL, maar beseft dat de reportages naar oorlogs- en rampgebieden naar de vaste verslaggevers gaan. Een verre reis zit er, denkt hij, voor hem niet meer in binnen het nieuwe contract. "Maar dat is goed, het is mooi geweest."

'Ik zou wel langere documentaires willen maken. En dat programma van Erica Terpstra, maar dat wil iedereen wel'Hij heeft alle uithoeken van de wereld bezocht en stond altijd vooraan, zoals hij dat zo graag wilde. Hij blikt terug én vooruit: "Ik heb mijn hele leven miniatuurtjes gemaakt en zou nu wel wat langere documentaires willen maken, dat lijkt me wel mooi. Ik ga binnenkort met Videoland in gesprek en wil inbrengen om reportages te maken over plekken waar ik in de loop der jaren ben geweest, om te zien hoe het er nu is. En dat programma van Erica Terpstra zou ik ook wel willen, maar dat wil iedereen wel?"

Geen analist

"Ik ben ook gevraagd om aan een desk in een nieuw programma op SBS6 het nieuws te gaan becommentariëren, maar dat past mij niet. Ik ben geen analist. Of er nog landen zijn waar ik niet ben geweest en graag heen wil? Ja. Op de eerste plaats Alaska, Ik hou van het noorden, van dat ongerepte, de stilte, de overweldigende natuur, van alles eigenlijk. Nieuw-Zeeland staat op twee en Patagonia aan de andere kant van de wereld op drie, om dezelfde redenen."

.