Het is dit jaar (en dan hebben we het op de valreep nog even over 2019) vijftig jaar geleden dat er na een turbulent bestaan een einde kwam aan het Weesper rijwielenmerk. In 1969 werd de Magneet overgenomen door Batavus. 

De geschiedenis van de Magneet begint rond 1900 als Leman Alexander Velleman en Abraham Gompert Verdoner een ijzerwarenhandel beginnen in Amsterdam, op de Prins Hendrikkade. Niet veel later gaan ze ook fietsen verkopen, onder de naam 'The Magnet'; een merknaam die ze van een Engels bedrijf hebben overgenomen. In 1922 gaan ze ook eigen stadsfietsen produceren, in een kleine fabriek in de Gieterstraat. 

Na twee branden en een naamsverandering van The Magnet naar de Magneet verplaatsen de ondernemers in 1928 de productie naar Weesp, in een leegstaande blikfabriek aan de Van Houtenlaan/Groenesingel. Hier kunnen ze bovendien uitbreiden. De mannen gaan zich ook toeleggen op toer- en racefietsen. Met succes: Magneet staat in de jaren dertig aan de wieg van de eerste Nederlandse prof-wielerploeg. Die ploeg wordt geleid door de bekende Nederlandse baan- en wegwielrenner Cor Blekemolen, die na zijn wielercarrière nog een tijdje als publiciteitschef bij Magneet werkt. 

Een van de vennoten moest onderduiken en de bezetter annexeerde de fabriek 

Tweede Wereldoorlog

De zaken floreren, de Magneet maakt naam als een bedrijf dat innovatie en kwaliteit levert. Maar dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Tijdens de Februaristaking tegen de Jodenvervolging in 1941 wordt er ook door het personeel van De Magneet gestaakt. Onder de 700 stakende Weespers bevinden zich zestig werknemers van de rijwielfabriek. Het bedrijf krijgt het zelf ook zwaar te verduren: er heerst onderdelenschaarste, vennoot Verdoner is Joods en moet onderduiken en de bezetter annexeert het fabriekspand aan de Van Houtenlaan om er een tijdelijke Fokker-fabriek te vestigen. Na de oorlog wordt de productie van Magneetfietsen weer opgestart, op de Achtergracht in Weesp. Maar ook daar breekt een paar jaar later, in 1948, brand uit; maar liefst de derde brand in de historie van het bedrijf. 


Een foto uit 1948 van het uitgebrande pand van de rijwielenfabriek (het oude pakhuis van jeneverstokerij Anker). Het bluswater is bevroren op de muren. Foto: RHC. 

Gastarbeiders

De zoveelste verhuizing volgt, de Magneet verhuist naar Villa Casparus. De productie wordt in de jaren vijftig uitgebreid met het vervaardigen van bromfietsen. Ook hierin is het bedrijf vernieuwend: Magneet is een van de eerste fabrikanten die schijfremmen op bromfietsen monteert. In de jaren zestig ontstaat er in Nederland een tekort aan ongeschoolde arbeidskrachten voor de zware fysieke beroepen. De Magneet ziet, net als bijvoorbeeld Van Houten en Philips-Duphar, de oplossing in gastarbeiders. Die komen in eerste instantie uit Italië, maar worden later ook uit Spanje, Turkije en Marokko gehaald. Veel van die gastarbeiders laten hun gezinnen overkomen en bouwen in Weesp een nieuw leven op. 


De Magneet Rijwielfabriek in 1950 in Villa Casparus. Foto: Ben van Meerendonk / AHF


De productie werd in de jaren vijftig van de vorige eeuw uitgebreid met het vervaardigen van bromfietsen.

Eind jaren zestig biedt de toenmalige directie van de Magneet het bedrijf ter overname aan. Veel bedrijven in de rijwielbranche gaan in die periode failliet en ook de Magneet kan als middelgrote fabriek zonder uitbreidingsmogelijkheden steeds minder goed opboksen tegen de toenemende grootschalige productie van de concurrentie. Batavus ziet het wel zitten en binnen twee weken is alles rond. Hiermee komt er in 1969 na 41 turbulente jaren een einde aan het Weesper rijwielmerk. 


Magneet-fietsen op de zolder van het stadhuis. Foto: Christian Pfeiffer. 

Er zijn nog steeds magneet-fietsen en -brommers in omloop. Er bestaat zelfs een Magneetclub, waar eigenaar onderhoudstips en informatie uitwisselen en eens per jaar samen een toertocht maken. In 2005, het jaar dat Weesp 650 jaar stadsrechten vierde, was die toertocht op initiatief van Weesper en Magneet-liefhebber Henk Portengen door Weesp en omgeving. Ook Museum Weesp heeft verschillende originele Magneet-rijwielen in het bezit. 

Bronnen: joodsamsterdam.nl, magneetclub.nl, museumweesp.nl, geschiedenis-van-amsterdam-noord.nl, rijwiel.net, Wikipedia en rhcvechtenvenen.nl.