Pieter Bodewits (50) runt sinds 15 jaar vanuit Weesp The Home Clinic. Hij was destijds pionier op het gebied van het thuis laten afkicken en behandelen van mensen met een alcohol- en/of drugsverslaving. Andere verslavingsartsen en zorgverleners toonden zich toen sceptisch. Kon dat wel, verslaafden in hun eigen omgeving houden met alle verleidingen om de hoek? 

Tijd vooruit

Ja dus, want al snel kon Bodewits mooie cijfers laten zien. Juist door mensen in hun eigen wereld sterker te maken, stonden ze ook na de behandeling steviger in hun schoenen. Daarbij verlaagde zijn vernieuwende aanpak voor veel verslaafden de drempel: zij hoefden hierdoor aan bijvoorbeeld werkgevers geen opname in een kliniek meer uit te leggen. Twee jaar geleden zorgde de arts weer voor opschudding in zijn branche door met The Home Clinic - na een pilotperiode - over te stappen op volledig online behandelen. Nu andere verslavingsbehandelaars daar door de coronacrisis ook toe gedwongen worden, zou je kunnen concluderen dat de Weesper zijn tijd voor een tweede keer vooruit was.

Nu de structuur weg is, vallen de verborgen verslaafden vaak door de mand

"Die overstap naar volledig online had enerzijds te maken met personeelstekort, efficiency en duurzaamheid. Maar het bleek ook een afname aan uitvallers op leveren. En nu in deze rare tijd komt het ons nog extra van pas. Wij hoefden in tegenstelling tot veel andere behandelaars niet opeens onze werkwijze aan te passen." Bodewits merkt aan het aantal nieuwe aanmeldingen dat veel verslaafden door de coronacrisis dieper in de problemen komen. "En dan heb ik het vooral over de verborgen verslaafden, die de structuur in hun leven nodig hebben om zich staande te houden. Als die structuur wegvalt, bijvoorbeeld omdat ze nu thuis moeten werken of tijdelijk niet kunnen werken, vallen ze door de mand." 

Huiselijk geweld 

Maar hoe erg is het eigenlijk, als deze mensen de schone schijn niet langer op kun houden? Als hun verborgen verslaving nu wordt blootgelegd, zullen zij en hun dierbaren toch juist gaan inzien dat er iets moet gebeuren? "Ja, maar de vraag is wat daaraan voorafgaat en of ze wel weten dat de verslavingszorg gewoon doordraait nu. De verslavingsklinieken nemen nog steeds de zwaardere gevallen op. Dan heb ik het over mensen die totaal geen grip meer hebben op hun leven. De mensen die je laveloos op een bankje aantreft, zeg maar. Ik heb het nu juist over hoog functionerende alcoholisten en drugsverslaafden, die hun verslaving soms al jaren verborgen wisten te houden. Nu zij niet meer kunnen uitgaan en sporten, de structuur van hun werk missen en hierdoor misschien ook inkomsten mislopen, veel thuis zijn met de kinderen... ja, dan kunnen de spanningen heel hoog oplopen. We hebben de laatste weken al gehoord dat er een toename is in meldingen van huiselijk geweld. En van huiselijk geweld is bekend dat in 70% van de gevallen alcohol- en/of drugsgebruik een rol speelt. Dat is dus echt iets wat nu gaande is en dat vind ik heel zorgwekkend."  

Mensen die hun verslaving jaren verborgen wisten te houden, vallen nu sneller door de mand.  

Anderzijds ziet The Home Clinic ook dat er verslaafden zijn die de thuisisolatie juist gebruiken om iets te doen aan hun problemen. "Dat gebeurt gelukkig ook wel en is ook een heel goed idee. Als je nu tijdelijk niet werkt, hoef je ook niemand op het werk iets uit te leggen. De verleiding van uitgaan en dan toch iets gebruiken is er niet. Je partners in crime kunnen ook niet de hort op, dus die jaloezie speelt in principe ook geen rol, en ga zo maar door." Plus: er is nog een andere reden om genotmiddelen even te mijden nu: "Dit klinkt voor veel mensen vast niet leuk, maar het is echter beter om de drank even te laten staan. Ik begrijp heel goed de behoefte om het in deze periode thuis of in de tuin gezellig te maken, maar steeds een flesje wijn opentrekken is echt geen goed plan. Ten eerste omdat alcohol je weerstand aantast, waardoor je vatbaarder bent voor infecties en waarschijnlijk ook voor coronavirus. Dit geldt uiteraard net zo goed voor drugs en zeker ook voor roken. Ademhalingsproblemen zijn namelijk een belangrijke reden voor IC-opname. Als je stopt met roken, neemt je longvolume meteen toe. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat corona gecompliceerder verloopt bij rokers. Nu stoppen met roken is dus extra verstandig. Ten tweede omdat het aanleren van een slechte gewoonte en daarmee een verslaving op de loer ligt, met name bij mensen die in aanleg verslavingsgevoelig zijn. Wat als deze situatie nog maanden duurt? Zie het dan maar weer eens te laten. Het is niet ondenkbaar dat mensen na afloop van deze crisis meer afhankelijk zijn van drank dan ze zouden willen." 

Vrije wil 

Hm, en één klein glaasje wijn dan? "Jij hebt misschien nu een beeld van mij dat ik op ieder feestje met een opgeheven vingertje sta te preken, maar dat is echt niet zo. Als jij op een mooie dag uit vrije wil geniet van dat glaasje wijn en het leven, dan geniet ik er juist van als ik dat zie. Maar een verslaving heeft niets, maar dan ook helemaal niets meer met genieten en vrijheid te maken. Een verslaving is een ziekte, die mensen berooft van hun vrije wil. Dat wens ik niemand toe." 

'Een verslaving is een ziekte, die mensen berooft van hun vrije wil'

Hoe zit het met terugval, komt Bodewits dat nu meer tegen? "Dat komt zeker voor, door stress, angst en somberheid gaan sommigen toch weer voor de bijl. Daar zijn we ook heel erg alert op in de lopende behandelingen. Een voordeel van online behandelen, is dat je snel kunt opschalen. En dat je het niet ruikt als je cliënt toch een keer een kater heeft. Daar bedoel ik mee dat iemand die toch weer naar de fles grijpt, vaak de neiging heeft zijn afspraak met een smoesje af te zeggen. Dat gebeurt ons nu veel minder dan toen we nog bij de mensen thuis kwamen. Mensen denken dat we het tijdens het videobellen of chatten niet in de gaten hebben, maar dat is onzin. Ik heb merk het meteen. Soms begin ik er dan over, maar heel vaak ook niet. Waarom niet? Omdat ik op dat moment het belang om door te gaan met de behandeling groter acht dan stil te staan bij een zwak moment. Dit blijkt heel goed te werken want we hebben bijna geen drop-out meer."   

Gezondheidszorg op slot

De toename in terugvallen merkt The Home Clinic nog niet direct in oud-cliënten die zich nu opnieuw met een hulpvraag melden. "Maar nogmaals: ik heb het idee dat mensen denken dat de gezondheidszorg en daarmee ook de verslavingszorg door de coronacrisis op slot zit. Daarom wil ik mensen die met een terugval kampen of voelen dat ze weer gaan afglijden, op het hart drukken zich te melden. We zijn nog volop in bedrijf en doordat we online werken kunnen we snel handelen en eventueel ook snel opschalen. Dat brengt me bij een ander voordeel van een online-behandeling: het doorbreken van eenzaamheid. Toen wij twee jaar terug overschakelden naar online, waren we zelf ook even bang dat we hiermee de oudere generatie verslaafden zouden kwijtraken. Maar niets is minder waar. Zij weten ons juist heel goed te vinden. Bij alcoholverslaafden die al een jaartje ouder zijn, speelt eenzaamheid vaak een rol in hun verslaving. En eenzaamheid is wel echt iets wat aan de orde is nu. Dat kunnen we opvangen door de consulten in tijd iets te verkorten zodat we iemand in aantal juist meer consulten kunnen bieden." 

Hoe herken je een verslaving? Pieter Bodewits maakte voor thehomeclinic.nl verschillende filmpjes.

Toen de Weesper destijds aan zijn studie geneeskunde begon, had hij niet kunnen bedenken dat hij zou kiezen voor de verslavingszorg: "Ik had helemaal niks met deze doelgroep. Ik zat meer te denken aan anesthesiologie of psychiatrie - omdat ik altijd al iets met stofjes heb gehad. Het werd psychiatrie, hoewel ik het heel jammer vond dat ik daarmee alle lichamelijke aspecten losliet. Bij toeval kwam ik terecht in de verslavingszorg. Ik zat boordevol voordelen: eenzame mannen, lallend en snurkend op een bankje in het park. Maar het bleek hartstikke boeiend; mensen met enorme levenservaring, humor en zelfspot. Ik ontdekte bovendien dat een verslavingsarts internist, huisarts en psychiater in een is. Ik geniet nog steeds van de afwisseling en dynamiek van dit vak." 

The Home Clinic  is door het Ministerie van VWS (WTZi) erkend als zorginstelling. Dit betekent dat de verslavingszorg van The Home Clinic wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Hiervoor is wel eerst een verwijsbrief van de huisarts nodig.