Christian Pfeiffer (1988) is een Weespermop in hart en nieren. In het dagelijks leven is hij werkzaam bij Erfgoedvereniging Bond Heemschut en mede-oprichter van de stokerij van Anker Weesp. Daarnaast is Christian voor GroenLinks lid van de gemeenteraad van Weesp. Historie is hem met de paplepel ingegoten. Als vijfde generatie molenaar in de familie is hij op zijn 12de begonnen op korenmolen De Vriendschap bij zijn oom Wouter in de leer. Op zijn 18de haalde hij zijn molenaarsdiploma. Vanuit zijn professionele leven komt hij elke dag in aanraking met erfgoed en de historie.

Als opgeleide journalist jeuken de vingers om mooie verhalen over Weesp met een mening daarbij op papier te zetten. Met de rubriek ‘Weesp toen, nu & straks’ gaat Christian Pfeiffer in op actuele onderwerpen door terug te blikken op de Weesper historie en vooruit te kijken naar de toekomst.

Ik weet niet of u er wel eens komt: de overwoekerde en verlaten begraafplaats Landscroon aan de Korte Muiderweg? Al jaren en jaren ligt de oude begraafplaats er vervallen bij. Langzaam aan begint de publieke belangstelling voor dit unieke stukje Weesp te groeien, maar voorlopig gebeurt er nog weinig. Het plan om er een gemeentelijk monument van te maken staat al voor enige tijd in de bestuurlijke ijskast en ondertussen knaagt de tand des tijds rustig verder aan dit belangrijke stukje Weesper erfgoed.

Om het belang te duiden van Landscroon moeten we terug in de tijd. Naar 1825 om precies te zijn. Dan besluit koning Willem I dat begraven in en om nabij kerken verboden wordt. Tot die tijd was het gebruikelijk dat je bij overlijden onder de kerkvloer werd begraven of vlakbij de kerk. Zo ook in Weesp. Rond het altaar lagen vanzelfsprekend ook de duurste plaatsen. Hoe verder van het altaar verwijderd, hoe lager de tarieven werden. Het begraven in de kerk gebeurde niet altijd even zorgvuldig. Geruimd werd er niet, dus de kerken raakten overvol. Door het herhaald oplichten van de stenen, verzakte de vloer en sloten niet alle grafstenen even goed aan. Het gevolg was dat in de kerken soms een doordringende stank hing.

Eind 18de eeuw ontstond de discussie over de hygiënische wenselijkheid van dit gebruik en vooral Napoleon was een tegenstander van kerkbegraven. In 1825 werd het uiteindelijk bij wet verboden. Weesp besloot daarom in 1827 plannen te maken voor een gemeentelijk begraafplaats. Het oog viel op de oude buitenplaats Landscroon dat op de huidige plek van de begraafplaats lag. Dat buiten werd in 1828 opgekocht om te gaan fungeren als begraafplaats. Een deel algemeen (protestants) en een gewijd deel (rooms-katholiek).

Toen de begraafplaats in 1830 in gebruik werd genomen, waren er koop- en huurgraven. Deze koopgraven waren in vier klassen onderverdeeld, terwijl de huurgraven vijf klassen kenden en voor kinderen zelfs zeven of acht. Daarnaast bestonden er nog drie klassen armengraven. De begraafplaats is veel gebruikt. Als voorbeeld: tussen 1830 en 1843 vonden 1431 begrafenissen plaats, waarvan 89 in koopgraven, 1112 in huurgraven en 210 in armengraven. De begraafplaats kent tegenwoordig een laag (oud) en een hoog (jonger) deel.

Landscroon is als begraafplaats in gebruik geweest tot 1996, toen werd de begraafplaats gesloten. Begraven in Weesp vindt nu plaats op de begraafplaats Carspelhof (1974). Tegelijk met de sluiting van Landscroon in de jaren ’90 werd er overigens besloten tot een bezuiniging op het groen, waardoor veel oorspronkelijke hagen en andere planten zijn verdwenen. 

Op Landscroon liggen daarmee veel van Weesp belangrijkste inwoners uit de tijd 1830-1974. Zoals de familie Van Houten van de cacaofabriek, die Weesp wereldfaam gaf. Ook zijn er burgemeesters begraven: Barend Peelen †1832, Jan van Achter †1848, Harmen de Vries †1857, dominees- en priesters en is er het graf van de schilder en fotograaf Boudewijn van den Bergh en de familie Van der Muelen-Vastwijk. Ook van de familie Geesink van de brandweerautofabriek zijn graven aanwezig. 

Tot slot waren er drie oorlogsgraven (Antoon Floore, Anneke (Jan) van Gent en Gerrit Schouten), waarvan het graf van Van Gent nog aanwezig is. Van Gent sneuvelde als Nederlandse soldaat in de meidagen bij de invasie van Nazi-Duitsland. 

Laat dat even doordringen. We moeten ons diep schamen dat wij een Weesper oorlogsheld geen betere plek kunnen bieden dan Landscroon. We moeten ons diep schamen dat wij in Weesp belangrijke fabrikantenfamilies en burgemeesterfamilies geen betere omgeving kunnen bieden om te rusten dan Landscroon. Een beschaving komt tot stand door de opeenvolgende bijdragen van generaties die elkaar ondersteunen, zoals de stenen van een gebouw.

Wij zijn het aan ons stand verplicht om te zorgen voor de nalatenschap en de rustplaatsen van onze voorvaderen. De politiek soebat al jaren over mogelijke oplossingen, maar komt niet tot een besluit. Dit najaar gaat het debat verder. Waarom lukt het ons toch niet om over ons eigen schaduw heen te stappen? Is een begraafplaats misschien niet sexy genoeg? 

Ik hoop dat het maatschappelijk verzet tegen het verdere verval verder aanwakkert, zoals de laatste maanden het geval lijkt. Ik hoop dat u als lezer eens gaat kijken op Landscroon en u zich laat imponeren door de wonderlijke schoonheid van dit vergeten stukje Weesp.


Bronnen: Arinda van der Does, Johanna Montsche & Harmen de Vries. Aan de goedkeuring of afkeuring van J: Montsché, onderzoeksrapport, 2013Korrie Korevaart, ‘Landscroon bij Weesp. Funeraire wandeling’, Terebinth. Tijdschrift voor funerair erfgoed, 23 (2018), 4, 4-6G. Meulmeester jr., ‘De geschiedenis van het voormalige buitenhuis Landskroon bij Weesp’,Tussen Vecht en Eem, 9 (1991), 80-82Pieter Moll Bc, ‘Begraafplaats Landscroon’, Tussen Vecht en Eem, 9 (1991),118-122Beschrijving van begraafplaats Landscroon, Korte Muiderweg 10, Pieter Vlaardingerbroek (2019)Kaart van dijk- en waalplichtige landen behorend tot het hoogheemraadschap Zeeburg en Diemerdijk, 1749

De begraafplaats Landscroon is mystiek, maar herbergt ook veel Weesper verleden.

Een oude 18e eeuwse kaart waarop de buitenplaats Landscroon is te zien. Op de plek van de huidige begraafplaats.