Stad van bier, jenever en bastions
Wie meer over de boeiende geschiedenis van Weesp wil weten, kan terecht bij de Historische Kring Weesp, met ruim 600 leden een van de grootste verenigingen van de stad - en dat is veelzeggend. De kring verzorgt stadswandelingen, geeft een magazine uit, onderhoudt een boeiende website en laat zich zien rond Open Monumentendag. Uit de gids waarin de Historische Kring de Weesper monumenten beschrijft, komt deze inleiding.
Weesp is van oudsher een handels- en industriestadje. Dit heeft zijn sporen nagelaten. In de stad zijn nog veel huizen herkenbaar als oude pakhuizen. De nederzetting Weesp ontstond vele eeuwen terug op de plek waar het Smal Weesp uitmondde in de rivier de Vecht. Het werd als dijkdorp voor het eerst vermeld in een Utrechtse oorkonde in 1156. De eerste bebouwing verrees aan de binnenzijde van de rivierdijk, de huidige Hoogstraat. Weesp heette in die tijd nog 'Wesepe', afgeleid van de woorden 'wisa' of 'wese' (weiland) en 'epe' (water), in het Latijn 'Wesopa'.
Stadsrechten
Het rivierdorpje lag oorspronkelijk op het grondgebied van de bisschop van Utrecht. Maar na de moord op Graaf Floris V, 'der keerlen god' (god van de boeren), op 27 juni 1296 bij Muiderberg, kwam Weesp in het bezit van de Graaf van Holland. In de 14e eeuw werd er een aarden omwalling om Weesp gelegd en midden in de plaats een gracht gegraven, de Grobbe. Daarna groeide Weesp uit tot een echt stadje met heuse stadsmuren, poorten en grachten. Graaf Willem V gaf Weesp in 1355 stadsrechten. Weesp telde toen 1200 inwoners.
Bier en jenever
Het schone water van de rivier de Vecht was een goede basis voor het brouwen van bier, waardoor Weesp een bierbrouwersstad werd. Rond de 16e eeuw kwam daarnaast een enorme jeneverindustrie op gang en stonden er in en rond Weesp maar liefst elf molens die het graan voor de jeneverindustrie maalden. Daarvan zijn er nu nog drie over. De Weesper jenever werd een wereldwijd beroemd exportproduct, onder andere omdat het - in tegenstelling tot andere jenevers - niet bedierf aan boord van de VOC-schepen. In de hoogtijdagen, rond 1770, werd er dagelijks 26.000 liter moutwijn gemaakt. Weesp werd daarmee een welvarend stadje. Zichtbaar overblijfsel van deze welvaart is het enorme stadhuis. Oneerbiedig zou je kunnen zeggen dat dit 'bij elkaar gezopen is'.
Weesp als vesting
Weesp telde in 1355 1200 inwoners
Ooit is Weesp van belang geweest als vestingstad. Dat begon na 1672, het bekende 'rampjaar' waarin de Fransen in Nederland huishielden. Weesp verkeerde op dat moment in een desolate toestand. Het was grote buur Amsterdam die uit eigenbelang vond dat daar verandering in moest komen. Daarom werd er plotseling haast gemaakt met het uitvoeren van een oud plan waarin Weesp een stervorm zou krijgen met maar liefst acht bastions. Uiteindelijk zouden er daarvan maar vier gerealiseerd worden. In 1816 werd de vesting onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In 1860 werden de verdedigingswerken versterkt en begon op de Ossenmarkt de bouw van een modern fort, het huidige fort aan de Ossenmarkt. In 1892 ging Weesp deel uitmaken van de Stelling van Amsterdam. Uiteindelijk werd Weesp bij Koninklijk Besluit in 1959 als vestingwerk opgeheven, waardoor de stad buiten de wallen mocht gaan bouwen. Dat gebeurde dan ook in rap tempo in de jaren zestig.
