Musea in de regio leveren samenleving ruim acht keer meer op dan ze kosten

REGIO Musea in de regio leveren de samenleving fors meer op dan ze kosten. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Atlas Research naar twaalf samenwerkende musea in de regio.

door Jacqueline Roest

Met een jaarlijkse subsidie van circa 2 miljoen euro creëren zij samen een maatschappelijke waarde van ruim 17,3 miljoen euro, ruim acht keer zoveel. Het positieve saldo komt uit op 15,3 miljoen euro, een duidelijke stijging ten opzichte van 2019, toen dat nog 10,2 miljoen euro bedroeg. 

Volgens regioconservator Laura Grijns onderstreept het onderzoek het belang van investeren in cultuur. “Juist in tijden van onrust bieden musea plekken van verwondering, verbinding, troost en plezier. Het zijn plekken waar mensen samenkomen, nieuwe inzichten opdoen en zich verbonden voelen met hun omgeving.”

Het rapport, opgesteld in opdracht van de musea, laat zien dat hun waarde verder reikt dan alleen bezoekersaantallen en subsidie. Volgens Grijns is het daarom belangrijk om de betekenis van musea breder te blijven bekijken. Ze heeft het rapport inmiddels gedeeld met raadsleden, de griffie en gemeenten om hen inzicht te geven in die maatschappelijke rol. Het is volgens haar nadrukkelijk niet bedoeld als oproep tot actie, maar als onderbouwing van het belang van de sector.

De groei wordt vooral verklaard door het toenemende aantal bezoekers. In 2024 trokken de musea gezamenlijk bijna 850.000 bezoeken, tegenover circa 700.000 in 2019, een stijging van 21 procent, terwijl landelijk juist sprake is van een lichte daling. De toename komt vooral van Nederlandse bezoekers. Het aantal buitenlandse bezoekers daalde met 33 procent. Desondanks bleef de economische impact groot: bezoekers gaven samen ruim 42 miljoen euro uit in de regio, bijvoorbeeld in horeca en winkels.

“Musea bieden veel meer dan tentoonstellingen”, zegt Grijns. “Ze versterken sociale samenhang, stimuleren ontmoeting en maken kunst, geschiedenis en actuele thema’s toegankelijk voor iedereen.”

Schoolbezoek keldert, subsidies nauwelijks meegegroeid

Tegenover de groei staan ook duidelijke aandachtspunten. Het aantal schoolbezoeken daalde met 30 procent, een landelijke trend die samenhangt met praktische knelpunten in het onderwijs, zoals vervoer en personeelstekorten.

Juist die educatieve functie wordt door de onderzoekers als essentieel gezien voor de maatschappelijke waarde van musea. Ook binnen de sector zijn veranderingen zichtbaar. Het aantal betaalde banen groeide sinds 2019 met 45 procent, terwijl het aantal vrijwilligers licht toenam. Vooral kleinere musea blijven afhankelijk van vrijwilligers en zijn daarmee kwetsbaar, ondanks de positieve cijfers. Opvallend is dat de subsidies nauwelijks zijn meegegroeid. Sinds 2019 stegen die met slechts 5 procent, terwijl de inflatie in dezelfde periode rond de 22 procent lag. Musea moeten dus met relatief minder middelen meer presteren.

“Structurele steun van lokale overheden is essentieel om deze kwaliteit en maatschappelijke waarde te behouden. Investeren in musea is investeren in een veerkrachtige samenleving”, aldus Grijns. De maatschappelijke waarde van musea gaat verder dan economie alleen. Het onderzoek wijst ook op sociale effecten, educatie en zelfs invloed op de woningmarkt: woningen in de buurt van musea zijn gemiddeld meer waard.

Musea aan het woord

Ook vanuit de sector zelf klinkt die boodschap. “Onze gemeenschappelijke inzet om cultuur, natuur en mensen te verbinden vertegenwoordigt een enorme waarde voor de samenleving die alle steun verdient, zeker in de huidige wereld van polarisatie”, zegt Peter van Tienderen van Pinetum Blijdenstein.

Evert van Os, algemeen directeur van Singer Laren, benadrukt dat musea belangrijke ontmoetingsplekken zijn en bijdragen aan de lokale economie en het vestigingsklimaat in de regio. Volgens Fabienne van Beek van Het Nederlands Vestingmuseum brengen musea geschiedenis tot leven en verbinden zij mensen van alle leeftijden en achtergronden.

“Dankzij publieke ondersteuning kon het Comenius Museum een grote slag slaan met nieuwe educatieprogramma’s en professionele promotie. Dat is een mooi en concreet resultaat van de maatschappelijke groei die dit rapport laat zien”, zegt directeur Eva Moraal.

Piet Boogert van Forteiland Pampus ziet dagelijks bevestigd dat investeren meer oplevert dan het kost, voor bezoekers en regio.
“Juist in deze tijd zoeken mensen plekken waar ze even kunnen ademhalen”, zegt Annemarie den Dekker van het Rijksmuseum Muiderslot.
Petra Andriessen van het Dudok Architectuur Centrum wijst erop dat Dudoks tuinstad inspiratie biedt voor actuele ruimtelijke opgaven en dankzij steun zichtbaar en levend blijft.

Aan het onderzoek werkten onder meer het Comenius Museum, Dudok Architectuurcentrum, Huizer Museum, Forteiland Pampus, Kasteel-Museum Sypesteyn, Museum Hilversum, Museum Weesp, het Muiderslot, Beeld & Geluid, Het Nederlands Vestingmuseum, Pinetum Blijdenstein en Singer Laren mee.