Eva Bolt werkt sinds 2018 als huisarts in Weesp. Daarnaast is ze postdoctoraal onderzoeker bij Amsterdam UMC. Palliatieve zorg heeft haar bijzondere aandacht. Dit is zorg die gegeven wordt aan mensen wanneer er geen genezing meer mogelijk is.

"Het levenseinde is een belangrijke fase in iemands leven, die de nabestaanden altijd bijblijft", brengt de arts-onderzoeker haar interesse voor levenseindezorg onder woorden. "Natuurlijk wil ik mensen genezen, maar de belangrijkste taak van een arts - en al helemaal van een huisarts - is mensen bijstaan. Goede informatie, troost en een luisterend oor zijn juist in die laatste levensfase ontzettend belangrijk."

Lekenpraatje 2.0

Daarom onderzocht de Weespse voor haar proefschrift hoe het in Nederland zit met de zorg in de laatste levensfase. Het antwoord: dat kan (veel) beter. De patiënt, zijn of haar naasten en de huisarts; ze worstelen allemaal met hun eigen moeilijke keuzes en hebben vaak te weinig begrip voor de dilemma's van de andere partij. De Weespse vatte haar proefschrift samen in een eigenzinnige versie van het lekenpraatje: een whiteboard animatie met eigen illustraties. 

Op euthanasie rust steeds minder een taboe. Die verbeterde bespreekbaarheid is mooi, maar hierdoor wordt actieve levensbeëindiging steeds vaker als onderdeel of zelfs als heilige graal van de palliatieve zorg gezien. Het komt zelfs voor dat huisartsen onder druk worden gezet, omdat mensen menen recht te hebben op euthanasie - maar zo (ver is het nog) niet. En wat Eva betreft, komt het zover ook lang niet altijd: "Er wordt namelijk nogal wat gevraagd aan een arts. Daarom is het heel belangrijk dat hij er voor honderd procent achter staat. De aanvraag wordt weliswaar beoordeeld door een onafhankelijke collega, maar de uitvoering komt toch op de arts neer. Iemand laten sterven is zeer emotioneel belastend." 

'Ik zal vast wel eens ja zeggen. Mits ze me tijd gunnen om die drempel over te gaan' 

Breder gesprek

Eva heeft als huisarts zelf nog niet te maken gehad met een euthanasie-aanvraag: "Wel dat een patiënt wilde weten hoe ik überhaupt sta in die discussie". Dat was eigenlijk een mooie aanleiding voor een breder gesprek over levenseindezorg, maar ja: een huisartsen heeft per consult maar tien minuten. "En al was dat twintig minuten, dat is nog te kort. Een informatieavond in de praktijk zou een goede manier kunnen zijn om informatie te geven en met elkaar in gesprek te komen, dat staat dan ook op mijn ideeënlijstje." Dat de Weespse euthanasie niet altijd als het ultieme einde ziet, betekent niet dat ze faliekant tegen is: "Ik zal vast wel eens ja zeggen. Er zijn bepaalde situaties denkbaar waarin ik kan begrijpen dat een actieve levensbeëindiging een verlossing kan zijn. Maar ik denk ook dat ik dan wel vraag: 'Gun me alsjeblieft een beetje tijd, want ik moet wel echt kunnen begrijpen waarom u dit wilt en waarom dit een juiste beslissing is'."  

Alternatieven

De arts-onderzoeker zal haar patiënten ook altijd wijzen op de alternatieven. "Euthanasie is echt niet zaligmakend. Er zijn zoveel verschillende manieren om te sterven. Denk aan stoppen met eten en drinken, palliatieve sedatie of gewoon de natuur zijn gang laten gaan. Want wat is een 'mooie' manier om te sterven? De meeste mensen willen helemaal niet dood, en vinden er niets moois aan." Ze kan zich overigens goed voorstellen dat mensen palliatieve sedatie en euthanasie door elkaar halen. In beide situaties krijgt de patiënt immers een 'spuitje': "Maar bij euthanasie beëindig je opzettelijk iemands leven, terwijl sederen betekent dat je iemand in slaap brengt zodat hij of zij rustig kan sterven. Die persoon is dan al stervende, je geeft hem of haar geen zetje. Hoewel ik me wel kan voorstellen dat patiënten zich in de ontspanning van die slaap wat makkelijker kunnen overgeven aan de dood. Dat zou het proces misschien iets kunnen bespoedigen, maar de dood zelf veroorzaak je niet." 

Nieuw onderzoek naar patiënten die bewust stoppen met eten en drinken 

Artsen, patiënten en naasten praten te vaak langs elkaar heen, zo ontdekte de Weespse tijdens haar onderzoek naar perspectieven op levenseindezorg en bespoediging van het levenseinde: "Dat kun je alleen wegnemen door met elkaar in gesprek te gaan. Niet pas in de laatste fase, maar al veel eerder. Bijvoorbeeld als je binnen de familie een sterfgeval meemaakt. Dat kan een moment zijn om ook eens met je partner of je ouders te gaan zitten. Al zeg je maar wat je per se niet wil, alles helpt. Dat maakt het nemen van beslissingen eenvoudiger als de tijd daar is." 

Beter levenseindebeleid

Na haar promotieonderzoek ging Bolt aan de slag als huisarts in huisartsenpraktijk Franke. Ze heeft het daar erg naar haar zin, maar wil zich daarnaast blijven inzetten voor een beter levenseindebeleid in Nederland. Inmiddels werkt ze aan het Amsterdam UMC aan een nieuw onderzoek: "Naar patiënten die bewust stoppen met eten en drinken met het doel te sterven. Waarom kiezen ze voor deze methode? Hoe is dat voor hun naasten? Hoe gaan die naasten ermee om als de patiënt in een verward of zwak moment toch om een slokje water vraagt? Ik interview mensen die hiervoor gekozen hebben, volg hun proces en praat met hun dierbaren." 

Eva Bolt is naast arts-onderzoeker moeder van een zoontje én illustratrice. Op evabolt.nl staan onder meer haar ontwerpen voor geboortekaartjes. Rouwkaarten zijn hier niet te vinden.